Evcil hayvan rehberi

Araştırmalar ne diyor? Kısaca: bazı etkiler güçlü, bazıları hâlâ tartışmalı.

• Stres: 249 üniversite öğrencisiyle yapılan randomize bir çalışmada, kedi ve köpekleri sadece 10 dakika sevmek, stres hormonu kortizolü; hayvanları izlemeye, fotoğraflarına bakmaya veya beklemeye göre daha çok düşürdü.^[1]
• Ruh sağlığı: Sistematik bir derlemeye göre evcil hayvanlar, ruhsal zorluk yaşayan insanlara özellikle kriz anlarında destek oluyor. Aynı derleme bakımın getirdiği pratik ve duygusal yükü ve bir hayvanı kaybetmenin acısını da not ediyor; sayısal çalışmalarda olumlu, olumsuz ve etkisiz sonuçlar bir arada.^[2]
• Kalp ve yaşam süresi: Yaklaşık 3,8 milyon kişiyi kapsayan bir meta-analizde köpek sahiplerinde herhangi bir nedenden ölüm riski %24 daha düşük bulundu; kalp krizi geçirmiş kişilerde fark daha da büyüktü. Bunlar gözlemsel çalışmalar: köpeğin mi etkisi, yoksa zaten aktif ve sağlıklı insanların mı köpek sahiplendiği kesin değil.^[3]

Dürüst olmak gerekirse: bir derleme, genel bir "evcil hayvan etkisi"nin henüz kanıtlanmış bir gerçek değil, bir hipotez olduğunu söylüyor; bazı çalışmalarda hayvan sahipleri daha mutlu veya sağlıklı çıkmıyor.^[4] Bir hayvanı tedavi olsun diye değil, ona bakmak istediğin için sahiplen.

• Uzun bir söz: Kedi ve köpekler yıllarca yaşar, çoğu zaman üniversiteden çok daha uzun. Mezun olunca, taşınınca veya yurt dışına çıkınca ne olacağını baştan düşün.
• Ev: Yurt ya da ev sahibin hayvana izin veriyor mu? Ev arkadaşların alerjik mi?
• Masraf: Mama, kum, aşılar, parazit ilaçları, mikroçip ve beklenmedik veteriner ziyaretleri. Bir aylık bütçeni buna göre planla.
• Tatiller: Bayramda ve yaz tatilinde kim bakacak? Pati Emanet tam bunun için var: başka bir öğrenci ücretsiz bakar.
• Satın alma, sahiplen: Sahiplendirme bölümünde yuva arayan hayvanlar var.

• Her gün taze su ve yaşına uygun mama. Mama değişikliğini veterinerine danış.
• Kedi kumunu her gün temizle ve sonra ellerini sabunla yıka. Hayvanına, mamasına veya kakasına dokunduktan sonra ve yemekten önce de el yıkama önemli.^[5]
• Hamileysen veya bağışıklığın zayıfsa kumu mümkünse başkası temizlesin; mecbursan tek kullanımlık eldiven giy.^[5]
• Tırnakları düzenli kes, çok sert oyunlardan kaçın. Isırılır veya tırmalanırsan yarayı hemen yıka.^[5]

Asla verme

• Çikolata, üzüm ve kuru üzüm, soğan, sarımsak ve pırasa türleri, ksilitol (şekersiz sakız ve bazı tatlılarda) zehirlidir.^[6]
• İnsan ilaçlarını veteriner söylemeden verme: ibuprofen, aspirin gibi ağrı kesiciler tehlikelidir; parasetamol kediler için öldürücüdür. Zambak (lilyum) da kediler için zehirlidir.^[7]
• Çamaşır suyu, fare zehri, böcek ilacı ve naftalin gibi ev kimyasallarını ulaşamayacağı yerde tut.^[7]

Türkiye'de yasal olarak zorunlu

• Kuduz aşısı: Sahipli ya da sahipsiz tüm kedi ve köpekler, üç aylıktan sonra yılda bir kez kuduza karşı aşılanmalıdır.^[8]
• Mikroçip ve kayıt: Sahipli kedi, köpek ve gelinciklere mikroçip takılır ve Bakanlığın sistemine kaydedilir; aşılar (başta kuduz) da bu kayda işlenir.^[9] Veteriner kliniğinde yaptırabilirsin.

Temel (core) aşılar

Dünya Küçük Hayvan Veteriner Hekimleri Birliği (WSAVA) her hayvana şu aşıları öneriyor^[10]:

• Köpek: gençlik hastalığı (distemper), adenovirüs (hepatit) ve parvovirüs.
• Kedi: panlökopeni, herpesvirüs ve calicivirüs. Lösemi (FeLV) aşısı bir yaşından küçük kedilerde ve dışarı çıkan kedilerde de temel sayılıyor.
• Yavrulara 2-4 haftada bir doz yapılır, son doz 16 haftalık veya daha büyükken; 26. haftadan sonra bir doz daha önerilir.

Türkiye'deki bir üniversite hayvan hastanesinin örnek takvimi ^[11]:

Takvimler klinikten kliniğe biraz değişir; hayvanının yaşına, sağlığına ve dışarı çıkıp çıkmadığına göre veterinerin karar verir. Aşıdan önce hayvan sağlıklı olmalı.

Parazitler

Avrupa uzman kılavuzu (ESCCAP), riski bilinmeyen veya dışarı çıkan kedi ve köpeklere yılda en az 4 kez iç parazit ilacı (ya da dışkı kontrolü) öneriyor; sıklığı veterinerin belirler.^[12] Türkiye'deki takvimlerde de yetişkinlere 3 ayda bir iç-dış parazit uygulaması geçiyor.^[11]

Yarayı hemen en az 15 dakika sabun ve suyla yıka ve bir sağlık kuruluşuna git. Kuduz, belirtiler başladıktan sonra neredeyse her zaman ölümcüldür; ama zamanında yapılan tedaviyle önlenebilir.^[13] Hayvanın aşısı yoksa veya bilinmiyorsa bunu mutlaka söyle.